بخش هشت - منطق و ‌دریچه ورودی مارکسیسم.

می‌خواهم درباره اختلاف بین سامان و نظم یک تئوری و منظور و هدفی که توسط تئوری بیان و طراحی شده است صحبت کنم، که بسیار پیچیده بنظر می‌آید. اجازه دهید کمی‌ بیشتر روی آن کار کنیم. کمی درباره آنچه تاکنون کرده‌ایم و تکالیفی که خوانده‌اید. متوجه شده‌اید که دو چیز هست که من در مورد آنها تاکید دوباره می‌کنم، یکی طبقه ( class) بعنوان دریچه ورودی به تئوری مارکسیسم ودیگری علت منطق آن، عوامل متعدد تعیین کننده (overdetermination).

همانطور که قبلا اظهار کردم، برای اینکه طبقه (class) مفهوم و معنی محکمی پیدا کند می‌باید در ارتباط با غیر خودش غیرطبقه (non class) و همچنین آن غیرطبقه می‌باید با طبقه ارتباط داشته باشد. این معنی منطق عوامل تعیین کننده و یا دیالکتیک هگل است. بنابراین دو وسیله، دو ابزار برای ما وجود دارد، یکی ارتباط طبقه با غیرطبقه و دیگری مفهوم عوامل تعیین کننده. ما از این دو استفاده می‌کنیم که جامعه را تئوریزه کنیم. تفکر انضمامی ( thought concrete). چیزی مهم‌تر از این نیست که در تئوریزه کردن جامعه از این دو وسیله استفاده کرده‌ایم.

بنابر این بنظر می‌رسد که تفاوتی باشد بین منطق تئوری ما در استفاده از این دو وسیله بامزیت که یکی طبقه و دیگری عوامل متعدد تعیین کننده و آنچه ما بوسیله این ابزار تولید می‌کنیم که تولید دانش شناخت جامعه است که در آن چیزی از چیز دیگری مهم‌تر نیست. این اختلاف و تفاوتی است بین این گفتمان و موضوع و هدفی که به اصطلاح بوسیله این ابزار طراحی و یا ساخته شده است. برای روشن شدن مطلب بالا من مثالی ساده می‌آورم.

برای اینکه غذایی درست شود، شما احتیاج به مواد اولیه مختلفی برای تهیه غذا دارید. همچنین احتیاج به وسایل مختلفی برای پخت و پز و آماده کردن آن دارید. شما در تهیه غذا، مزه هیچ یک از مواد اولیه را نمی‌چشید، شما اجاق گاز و قابلمه و ماهیتابه و غیره را نمی‌بینید. آنها ابزار پخت و پز هستند. همه و همه دست بدست هم داده‌اند که در مجموع غذای لذیذی درست شده که شما از آن لذت می‌برید. بنابراین نتیجه می‌گیریم که تفکر انضمامی (thought concrete)  چیزی است که ما بوسیله ابزار آن را می‌سازیم.

مارکسیسم با استفاده از مشخصات آن ابزار مخصوص متمایز شده است وبا استفاده از آن، با تئوری‌های دیگری که از دریچه‌های ورودی دیگری برای شناخت و منطقهای مختلف که دیالکتیک را یا در نظر نگرفته و یا زیاد بکار نمی‌برند، مقایسه و در تقابل قرار می‌گیرد. در ضمن چون اهداف واضح‌تری دارد به علت استفاده از ابزار مختلف دیگری نیز، با آنها متفاوت است. بار دیگر یادآوری می‌کنم، که در مارکسیسم ما هیچ گونه ارجحیتی برای طبقه و غیره طبقه قایل نیستیم و این به علت عوامل متعدد تعیین کننده می‌باشد. بنابراین در نظر داشته باشیم که تفاوت بین نظم و سامان یک تئوری، در این حالت تئوری مارکسیسم و اهداف آن که بر اساس آن تئوری طراحی شده‌اند و دسترسی به دانش طبقات را بیشتر مطالعه کنیم. منتهی باید در نظر داشت که تاکیدی روی دریچه ورود به شناخت و منطق آن شده است ولی تاکیدی به هدف طراحی شده نیست، زیرا این ابزار حقیقتا دریچه ورود هستند. این بسیار بسیار مهم است که دیالکتیک علیت و علت نهایی را تا حدی بی اعتبار کرده است.

پروفسور استفان رزنیک ( ۱۹۳۸/۱۰/۲۴-۲۰۱۳/۱/۲) در سال ۱۹۶۰ مدرک لیسانس خود را در اقتصاد از دانشگاه پنسیلوانیا و در سال ۱۹۶۴ مدرک دکترای خود را از دانشگاه ماساچوست ( MIT) در رشته آنالیز اقتصادی اروپا دریافت کرد. او در اوایل کارش همراه استفنهایمر تمرکزش را روی توسعه اقتصادی و اقتصاد سیاسی بین المللی گذاشت. بعد از مدتی او در دپارتمان اقتصاد دانشگاه ماساچوست مشغول تدریس شد. او در این دوره شروع به همکاری با دکتر ریچارد ولف استاد اقتصاد دیگر دانشگاه ماساچوست کرد. این دو همکاری گستردهای در مورد بررسی مطالعات اقتصادی و تئوری اقتصادی مارکسیسم را در دانشگاه تا مرگ پروفسور استفان رزنیک ادامه دادند و مقالات و کتابهای متعددی منتشر کردند. از جمله، آنالیز تئوری مارکسیستی و ارزش، عوامل متعدد تعیین کننده ( overdetermination), اقتصاد رادیکال، تجارت بینالمللی و سیکل اقتصادی، تشکیل جوامع، درباره شوروی، مقایسه تئوری مارکسیستی با تئوریهای غیر مارکسیستی و چند کتاب دیگر.

او در سال ۱۹۸۹ به گروهی از همکاران، فارغ التحصیلان و دانشجویانی پیوست که روزنامهای علمی و آکادمیک بنام تفکری دوباره درباره مارکسیسم منتشر میکردند که قصدشان بوجود آوردن یک برنامه کاری برای تجدید دوباره فهم تفکرات مارکسیستی و تئوریهای آن و دیگر موارد اجتماعی بود. او تا سال ۱۹۹۴ عضو نویسندگان آن بود و بعد از آن بعنوان مشاور به این کار ادامه داد. قابل ذکر است که بعضی از روزنامههای معتبر اقتصادی مقالههای او را برای چاپ ممنوع کردند. او تا سال ۲۰۱۳ و قبل از مرگش دورههای کارشناسی و فوق کارشناسی در دانشگاه تدریس میکرد. او بنحوی شیوا و استادانه تدریس میکرد و کلاسهای وی از محبوبیت برخوردار بود. او بسیار تشویق شد و جوایز متعددی به عنوان استاد نمونه دریافت کرد.

پروفسور رزنیک مدعی بود تدریس تئوری مارکسیستی در دانشگاههای امریکا کار سادهای نیست و مشکلات خودش را دارد.

دکتر ریچارد ولف (Dr.Richard Wolff) همکار پروفسور رزنیک میگوید که او با وجودی که خود فارغ التحصیل دکترای اقتصاد است ولی هیچگاه در دانشگاه در دوران تحصیلش درسی از تئوری اقتصادی مارکس را آموزش ندادهاند.

کتاب اقتصاد سیاسی کاپیتال مارکس در سه جلد ۱ و۲ و۳ میباشد که هرکدام حدود ۹۰۰ صفحه است.

این کتاب در ایران توسط آقای حسن مرتضوی مترجم پرکار و توانا ترجمه شده است.

این درسگفتار که توسط پروفسور رزنیک ضبط ویدیویی شده است جلد یک کتاب سرمایه را شامل میشود که شاید بتوان گفت به شیوهای ساده با معادلات و نمودارهای مختلف بطور خلاصه ارائه شده است. آنچه او گفته و من نوشتهام حدود ۱۷۰ صفحه را در برمی گیرد.

در بخشهای انتهایی این درسگفتار اقتصاد آمریکا و مشکلاتش با دید مارکسیستی مطالعه و بررسی شده است.

این بررسی اقتصاد سیاسی و تا حدی اثرات منفی آن روی جامعه آمریکا را پروفسور رزنیک در اواخر سال۲۰۱۲ بیان کرده است که نتیجه این سیستم اقتصادی آن چیزی است که امروز در آمریکا با این دوقطبی شدن جامعه، آن را مشاهده میکنیم. که البته وسایل ارتباط جمعی، دلایل اصلی را پنهان کرده و این اعتراضات را بازتاب ناراضی بودن رنگین پوستان و غلط بودن سیاستهای ترامپ عنوان کرده اند که تا حدی درست است ولی اصل ماجرا نیست.

من سعی کرده ام آنچه پروفسور رزنیک در این درسگفتار بیان کرده است را تا حد امکان بدون کم و کسری روی کاغذ بیاورم. امیدوارم ترجمه این درسگفتار به فهم این مقوله مهم اقتصادی کمک نماید.

در جامعه امروز ما، بسیاری از دوستان و آشنایان تحت تاثیر تبلیغات وسیع ضد مارکسیسم قبل از آنکه از آن اطلاع دقیقی داشته باشند آن را احساسی و بدون آگاهی کافی نفی میکنند.

من این ترجمه را بیشتر برای ارسال به این گروه از دوستان که مانند جن و بسم الله از مقوله مارکسیسم وحشت دارند انجام دادهام که شاید بتواند کمکی باشد به درک بهتر و درست تر آنها از منطق نظریه مارکسیسم.

هر کسی حق دارد از هر چیزی خوشش بیاید و یا بدش بیاید ولی برای نفی و انکار موردی باید از آن آگاهی داشت و تحت شعار روز قرار نگرفت.

مارکس برای انسان به عنوان انسان ارزش زیادی قائل بود و شاید از این رو تئوری او بیشتر اخلاقی بنظر برسد ولی دلایل و منطقی را که او در این رابطه ارائه میدهد بسیار محکم و قابل بررسی است . من کتاب ثروت ملل آدام اسمیت را هم تهیه کردهام که آن را نیز مطالعه کنم . در چند بخش اول آن او مردم کشورهای در حال توسعه دیگر را وحشی (savages) مینامد. بنظر میرسد منطق آدام اسمیت صرفا “ انسان اقتصادی” است و منطق مارکس اقتصاد برای انسان و یا ” اقتصاد انسانی” است.

این درسگفتار یکی از  ۲۵ درسگفتار استفان رزنیک است. برای دسترسی به همه درسگفتارها و توضیحات بیشتر به آلبوم کلاس‌ها مراجعه کنید.

مترجم: محمود برخدایی

ویرایش ادبی و علمی: شکرالله گلناریان

ویرایش فنی: ابراهیم هژبر

این سلسله درسگفتارهای استفان رزنیک نخستین بار از سوی دانشکده اقتصاد  UMass Amherst و با مجوز کریتیو کامنز با مشخصات زیر منتشر شده است.

تحت شرایط این مجوز:

  • تخصیص — شما باید اعتبار مناسب ببخشید، یک پیوند به پروانه ارائه کنید، و اگر تغییری صورت گرفته‌است به آن اشاره کنید. شما می‌توانید این کار را به هر شیوه معقول انجام دهید، اما نه به هر روش که نشان دهد پروانه‌دهنده شما یا استفاده‌تان را تأیید می‌کند.
  • غیر تجاری — شما نمی‌توانید از این مواد برای اهداف تجاری استفاده کنید.
  • سهم یکسان — اگر این مواد را ترکیب کنید، تغییر دهید، یا بر اساس آن بسازید، باید مشارکت‌هایتان را تحت همان پروانه بعنوان اصلی توزیع کنید.
  • هیچ محدودیت اضافه‌ای — شما نمی‌توانید شرایط قانونی یا اقدامات فنی که به طور قانونی دیگران را از انجام هر کار اجازه‌های پروانه محدود می‌کند اعمال کنید.

بنابراین هر گونه استفاده خارج از مجوز بالا از این درسگفتارها مجاز نیست.

لطفا در صورت بازنشر اعتبار لازم را به دانشگاه یادشده و به آگورا |‌ تریبون ایران آکادمیا بدهید. شما تنها زمانی مجاز به بازنشر هستید که این درسگفتارها را رایگان و با ذکر منبع در اختیار مخاطبان قرار دید.

Resharing from the lectures originally published under the same creative commons by UMass-Amherst Economics can be found in YouTube Playlist at https://www.youtube.com/playlist?list=PL8B2364D7C0D31D63

All 57 videos are merged into 25 lectures. No other changes or editing was done

License


Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

به دوستان خود بگویید!
Share
می‌خواهید با ما در ارتباط باشید؟