بخش یک - شروع درس‌گفتار و ‌معرفی مدرس و توضیح مطلب

درسگفتار شماره ۱ – از مجموعه درسگفتارهای استفان رزنیک درباره اقتصاد مارکسی

صبح بخیر یا عصر بخیر، هر زمانی که شما این درس‌گفتار را تماشا می‌کنید. من می‌خواهم در باره مطالب این درس صحبتی داشته باشم. در ضمن مایلم خودم را نیز معرفی کنم و همچنین نحوه ارائه این درس از طریق مجازی ( online ) را توضیح دهم. من این نظریه مارکسیسم را برای سالیان زیادی به دانشجویان مقطع کارشناسی و مقاطع بالاتر در دانشگاه ماساچوست (MIT) تدریس کرده‌ام. این واحد درسی بین دانشجویان بسیار پرطرفدار و محبوب است و در هر دوره بین ۶۰ تا بیش از ۱۰۰ نفر نام نویسی می‌کنند. من حدس می‌زنم که محبوبیت این واحد درسی، بخشی به علت خود نظریه مارکس، این متفکر توانا و بخشی به علت سرکشی و نافرمانی است. این واحدی است که شما نیز در این کلاس مجازی آن را می‌گذرانید. 

مسلما مارکس و تفکر مارکسیستی عقاید تحریک آمیز و جدال برانگیزی را عنوان کرد که ما قصد داریم آن را شکافته و معرفی کنیم. در ضمن یک مرور یا نظری اجمالی هم به این درس بیندازیم که من راهنمای شما خواهم بود.

شیوه این درس‌گفتار مجازی با وقتی دانشجویان سر کلاس حضور دارند کاملا متفاوت است. زیرا من در کلاس حضوری می‌توانم چشمانشان را ببینم و احساس آنها را در چهره شان بخوانم، در نتیجه بدانم که آیا متوجه منظور من شده‌اند یا نه. ولی در این درس‌گفتار مجازی من جلوی دوربین قرار گرفته ام و شما را نمی بینم و باید از تجربه‌ام در طول این چندین سال تدریس حدس بزنم که احساس شما از درک این مطلب چیست. به هر حال مرا تحمل کنید و اجازه دهید که این درس را با تحریک آمیز ترین قسمت مارکسیسم، آنچه را مارکس ارائه داد و مارکسیستهای پیرو او شروع کنم.

مارکس در کتاب سرمایه خود انتقاد شدیدی را متوجه اقتصاد سرمایه‌داری نمود، اقتصادی که بسیاری از ما در آن زندگی می‌کنیم و بویژه ما در آمریکا. انتقادی که باعث نگرانی و ناراحتی اقتصاددانان غیر مارکسیستی شد. انتقادی که در وجه غالب سرکوب شد و ترس زیادی را در میان این گروه ایجاد کرد. در نتیجه امروزه طرح آن برای عموم در شرایط حاضر بسیار سخت است. بنظر می‌رسد ارائه این انتقاد از سرمایه داری، منافع بسیاری را در جامعه سرمایه داری به خطر می‌اندازد. حال  می‌خواهیم بررسی کنیم که چه چیزی نظریه و تئوری مارکس را تشکیل می‌دهد که او در کتاب مشهورش “سرمایه” بطور مبسوطی ارائه کرد.

این یک ایده اقتصادی است و آنطور که مارکس ادعا می‌کند، می‌خواهم تاکید دوباره ای کنم و مهم است بدانیم که این یک ادعا از طرف مارکس است. او ادعا می‌کند که بخشی از جامعه، یک بخش اقتصادی جامعه، یعنی (کارگران)، مقدار بسیار زیادی ارزش تولید می‌کنند، مثلا در سال 2012، آمریکا ۱۲ تریلیون دلار ارزش تولید کرد، که کارگران آن را بوجود آوردند ولی مقدار کمی از آنچه تولید شد به آنها تعلق گرفت. فرض کنید ۶ تریلیون دلار به آنها تعلق می‌گرفت، ولی ۶ تریلیون دلار دیگر را که تولید کردند به آنها تعلق نگرفت..

Workers $12 T value added 

Worker paid $6 T wage÷

The difference $6 T surplus value

مارکس این را ارزش اضافی surplus value می‌نامد که کارگران آن را تولید کرده اند ولی نصیبشان نمی شود.

مارکس برای این مفهوم، کلمه‌ای ساخت که خیلی تحریک آمیز بود و آن را unpaid labor یا کار پرداخت نشده نام نهاد که در این درس در آینده با آن روبرو می‌شویم. حالا گروه دیگری از مردم در جامعه سرمایه داری وجود دارند متفاوت از کارگران بنام سرمایه‌داران که این ۶ تریلیون مزد پرداخت نشده را دریافت می‌کنند، و چیزی بابت این دریافت‌شان، پرداخت نمی کنند.

مارکس با یک جهش مفهومی از معرفی یک ترم جدید بنام طبقه (class) با معنایی متفاوت تر از آنچه قبلا با معنی متعارفی که سالیان سال مورد استفاده بود، سخن بمیان آورد. مارکس شروع به توسعه این مفهوم جدید می‌کند و یک تقسیم بندی در جامعه ارائه می‌دهد. گروهی که این ۶ تریلیون دلار ارزش اضافی را تولید می‌کند و گروه دیگری که آن را دریافت می‌نماید و چیزی بابت آن پرداخت نمی کند. یعنی قسمت پرداخت نشده کار، کاری است که کارگران بدون دریافت مزدی برای آن، تولید کرده اند.

 او ادعا می‌کند که در این سیستم سرمایه‌داری یک نوع دزدی اجتماعی (social theft) بوجود می‌آید که گروهی این مبلغ ۶ تریلیون را می‌گیرند، بدون اینکه چیزی بابت آن پرداخت کرده باشند. مثل اینست که شما از خانه تان برای خرید روزانه بیرون می‌روید و در همین فاصله، کسی همه اجناس خانه شما را می‌دزدد و همه وسایل زندگی تان را از دست بدهید.در یک آن متوجه می‌گوید که بیشتر تلاش زندگیتان برای درست کردن وسایل اولیه زندگیتان همه و همه به هدر رفته است.

 این آن ایده‌ای است که مارکس ادعا می‌کند که هر روزه، هر هفته، هرماهه و هرساله در سیستم سرمایه‌داری پیاده می‌شود. این دزدی اجتماعی اجحافی است که در مورد ارزش متعلق به مردم انجام می‌گیرد. این موضوعی است که ما می‌خواهیم در این درس‌گفتار بررسی و مطالعه کنیم، حالا با جزئیات بیشتر در مورد ارزش اضافی (surplus value)، می‌خواهیم بدانیم که اگر مارکس درباره استثمار طبقاتی و این دزدی از جامعه درست می‌گوید، برای از بین بردن آن چرا مردم اعتراض و شورش نمی کنند؟

در حالی که مدام در جامعه تبلیغ می‌شود که دزدی بد است و صحیح نیست، پس چرا این نوع دزدی را از بین نمی‌بریم. در سیستم سرمایه‌داری همه نوع قوانین فرهنگی و سیاسی و غیره وجود دارد که از قباحت دزدی سخن می‌گوید . پس چگونه است که از این وضعیت دزدی اجتماعی که هر ساله اتفاق می‌افتد جلوگیری نمی‌کنند و اعتراضی انجام نمی‌شود. البته این یک سؤال تحریک کننده و تحریک آمیز است.

پروفسور استفان رزنیک ( ۱۹۳۸/۱۰/۲۴-۲۰۱۳/۱/۲) در سال ۱۹۶۰ مدرک لیسانس خود را در اقتصاد از دانشگاه پنسیلوانیا و در سال ۱۹۶۴ مدرک دکترای خود را از دانشگاه ماساچوست ( MIT) در رشته آنالیز اقتصادی اروپا دریافت کرد. او در اوایل کارش همراه استفنهایمر تمرکزش را روی توسعه اقتصادی و اقتصاد سیاسی بین المللی گذاشت. بعد از مدتی او در دپارتمان اقتصاد دانشگاه ماساچوست مشغول تدریس شد. او در این دوره شروع به همکاری با دکتر ریچارد ولف استاد اقتصاد دیگر دانشگاه ماساچوست کرد. این دو همکاری گستردهای در مورد بررسی مطالعات اقتصادی و تئوری اقتصادی مارکسیسم را در دانشگاه تا مرگ پروفسور استفان رزنیک ادامه دادند و مقالات و کتابهای متعددی منتشر کردند. از جمله، آنالیز تئوری مارکسیستی و ارزش، عوامل متعدد تعیین کننده ( overdetermination), اقتصاد رادیکال، تجارت بینالمللی و سیکل اقتصادی، تشکیل جوامع، درباره شوروی، مقایسه تئوری مارکسیستی با تئوریهای غیر مارکسیستی و چند کتاب دیگر.

او در سال ۱۹۸۹ به گروهی از همکاران، فارغ التحصیلان و دانشجویانی پیوست که روزنامهای علمی و آکادمیک بنام تفکری دوباره درباره مارکسیسم منتشر میکردند که قصدشان بوجود آوردن یک برنامه کاری برای تجدید دوباره فهم تفکرات مارکسیستی و تئوریهای آن و دیگر موارد اجتماعی بود. او تا سال ۱۹۹۴ عضو نویسندگان آن بود و بعد از آن بعنوان مشاور به این کار ادامه داد. قابل ذکر است که بعضی از روزنامههای معتبر اقتصادی مقالههای او را برای چاپ ممنوع کردند. او تا سال ۲۰۱۳ و قبل از مرگش دورههای کارشناسی و فوق کارشناسی در دانشگاه تدریس میکرد. او بنحوی شیوا و استادانه تدریس میکرد و کلاسهای وی از محبوبیت برخوردار بود. او بسیار تشویق شد و جوایز متعددی به عنوان استاد نمونه دریافت کرد.

پروفسور رزنیک مدعی بود تدریس تئوری مارکسیستی در دانشگاههای امریکا کار سادهای نیست و مشکلات خودش را دارد.

دکتر ریچارد ولف (Dr.Richard Wolff) همکار پروفسور رزنیک میگوید که او با وجودی که خود فارغ التحصیل دکترای اقتصاد است ولی هیچگاه در دانشگاه در دوران تحصیلش درسی از تئوری اقتصادی مارکس را آموزش ندادهاند.

کتاب اقتصاد سیاسی کاپیتال مارکس در سه جلد ۱ و۲ و۳ میباشد که هرکدام حدود ۹۰۰ صفحه است.

این کتاب در ایران توسط آقای حسن مرتضوی مترجم پرکار و توانا ترجمه شده است.

این درسگفتار که توسط پروفسور رزنیک ضبط ویدیویی شده است جلد یک کتاب سرمایه را شامل میشود که شاید بتوان گفت به شیوهای ساده با معادلات و نمودارهای مختلف بطور خلاصه ارائه شده است. آنچه او گفته و من نوشتهام حدود ۱۷۰ صفحه را در برمی گیرد.

در بخشهای انتهایی این درسگفتار اقتصاد آمریکا و مشکلاتش با دید مارکسیستی مطالعه و بررسی شده است.

این بررسی اقتصاد سیاسی و تا حدی اثرات منفی آن روی جامعه آمریکا را پروفسور رزنیک در اواخر سال۲۰۱۲ بیان کرده است که نتیجه این سیستم اقتصادی آن چیزی است که امروز در آمریکا با این دوقطبی شدن جامعه، آن را مشاهده میکنیم. که البته وسایل ارتباط جمعی، دلایل اصلی را پنهان کرده و این اعتراضات را بازتاب ناراضی بودن رنگین پوستان و غلط بودن سیاستهای ترامپ عنوان کرده اند که تا حدی درست است ولی اصل ماجرا نیست.

من سعی کرده ام آنچه پروفسور رزنیک در این درسگفتار بیان کرده است را تا حد امکان بدون کم و کسری روی کاغذ بیاورم. امیدوارم ترجمه این درسگفتار به فهم این مقوله مهم اقتصادی کمک نماید.

در جامعه امروز ما، بسیاری از دوستان و آشنایان تحت تاثیر تبلیغات وسیع ضد مارکسیسم قبل از آنکه از آن اطلاع دقیقی داشته باشند آن را احساسی و بدون آگاهی کافی نفی میکنند.

من این ترجمه را بیشتر برای ارسال به این گروه از دوستان که مانند جن و بسم الله از مقوله مارکسیسم وحشت دارند انجام دادهام که شاید بتواند کمکی باشد به درک بهتر و درست تر آنها از منطق نظریه مارکسیسم.

هر کسی حق دارد از هر چیزی خوشش بیاید و یا بدش بیاید ولی برای نفی و انکار موردی باید از آن آگاهی داشت و تحت شعار روز قرار نگرفت.

مارکس برای انسان به عنوان انسان ارزش زیادی قائل بود و شاید از این رو تئوری او بیشتر اخلاقی بنظر برسد ولی دلایل و منطقی را که او در این رابطه ارائه میدهد بسیار محکم و قابل بررسی است . من کتاب ثروت ملل آدام اسمیت را هم تهیه کردهام که آن را نیز مطالعه کنم . در چند بخش اول آن او مردم کشورهای در حال توسعه دیگر را وحشی (savages) مینامد. بنظر میرسد منطق آدام اسمیت صرفا “ انسان اقتصادی” است و منطق مارکس اقتصاد برای انسان و یا ” اقتصاد انسانی” است.

این درسگفتار یکی از  ۲۵ درسگفتار استفان رزنیک است. برای دسترسی به همه درسگفتارها و توضیحات بیشتر به آلبوم کلاس‌ها مراجعه کنید.

مترجم: محمود برخدایی

ویرایش ادبی و علمی: شکرالله گلناریان

ویرایش فنی: ابراهیم هژبر

این سلسله درسگفتارهای استفان رزنیک نخستین بار از سوی دانشکده اقتصاد  UMass Amherst و با مجوز کریتیو کامنز با مشخصات زیر منتشر شده است.

تحت شرایط این مجوز:

  • تخصیص — شما باید اعتبار مناسب ببخشید، یک پیوند به پروانه ارائه کنید، و اگر تغییری صورت گرفته‌است به آن اشاره کنید. شما می‌توانید این کار را به هر شیوه معقول انجام دهید، اما نه به هر روش که نشان دهد پروانه‌دهنده شما یا استفاده‌تان را تأیید می‌کند.
  • غیر تجاری — شما نمی‌توانید از این مواد برای اهداف تجاری استفاده کنید.
  • سهم یکسان — اگر این مواد را ترکیب کنید، تغییر دهید، یا بر اساس آن بسازید، باید مشارکت‌هایتان را تحت همان پروانه بعنوان اصلی توزیع کنید.
  • هیچ محدودیت اضافه‌ای — شما نمی‌توانید شرایط قانونی یا اقدامات فنی که به طور قانونی دیگران را از انجام هر کار اجازه‌های پروانه محدود می‌کند اعمال کنید.

بنابراین هر گونه استفاده خارج از مجوز بالا از این درسگفتارها مجاز نیست.

لطفا در صورت بازنشر اعتبار لازم را به دانشگاه یادشده و به آگورا |‌ تریبون ایران آکادمیا بدهید. شما تنها زمانی مجاز به بازنشر هستید که این درسگفتارها را رایگان و با ذکر منبع در اختیار مخاطبان قرار دید.

Resharing from the lectures originally published under the same creative commons by UMass-Amherst Economics can be found in YouTube Playlist at https://www.youtube.com/playlist?list=PL8B2364D7C0D31D63

All 57 videos are merged into 25 lectures. No other changes or editing was done

License


Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

به دوستان خود بگویید!
Share
می‌خواهید با ما در ارتباط باشید؟